İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Astronotun Türkçesi: Gögin

Hayatta en iğrendiğim şey kelime uydurmaktır; kaideye aykırı, ne olduğu belli olmayan, soysuz kelimeler. Lakin eğer kaideye aykırılık bulunmuyor ve hakikaten ihtiyaç varsa elbette kelime türetmekte bir mahzur yoktur. Eğer türetilmeseydi Azeri kardeşlerimiz gibi computer diyecektik. Lakin bu işin bir akademi tarafından kelimenin sosyolojik ve pratik taraflarını ele alarak sistemli, daha mühimi ise kaideye uygun olarak ve dil zevkini yıpratmadan yapılması gerekir. Hangi akademi, derseniz cevap veremem. Ermenice olan örneğin kelimesini kullanan akademisyenler tarafındansa bırakın kalsın.

astronotun-turkcesi-gogin-kozmoton-astronot-turkce

Astronot, TDK lügatinde uzay adamı manasındadır. Fransızcadır ve geldiği yerde astronaute diye yazılır. Orijinal haline bakarak kelimenin Türkçeleştiğini söylemek isteyenler hiç buna niyetlenmesin, çünkü türetmek nedir bilmeyen Azeri lehçesinde de bu vaziyette bulunan kelimeleri tayin etmek mümkün değildir. Bizde de buna misal çoktur. Basit bir numune ister iseniz çikolata kelimesini söyleyebilirim; muayeneye başlayabilirsiniz. Bunu değiştirmeğe niyet edilmesin, çünkü çikolata bizde uzun bir müddet yaşadı, yaşıyor ve yaşayacak. Bu tecrübeyi çöküp atamazsınız. Lakin astronot yahut kozmonot böyle değil; henüz o sahada bulunmuyoruz ve bu kelimeler yalnızca her gün önünden geçip gittiğimiz bir vitrinde duruyor. Bazen önünde durup iştahla seyrediyoruz.

Bu kelimenin, astronotun Türkçe karşılığını bulmak vazifesini üzerime alıyorum ve uzun bir müddet üzerinde mesai harcadığım çalışmamı sizlere sunuyorum.

Astronotun Türkçesi:

Astronotun Türkçesi olan kelimemiz, bir birleşik kelimedir; gök ve insan kelimesinin kısaltılmışı olan in kelimesi ile oluşur. Eğer in kelimesiyle alaka kuramadı iseniz in misin cin misin tabirini hatırlayınız; in, insan demektir. Dahası ortadaki k harfi telaffuzda zorluk peyda edebileceği için onu g’ye kalp ettiriyoruz. Buna misal Türkçede çoktur. Böylelikle nihai kelimemiz ortaya çıkıyor: Gögin.

gök + in = gögin

Manası: Gök insanı, uzay insanı, uzay vazifesi yapan kimse.

Misal cümleler: Halil ESEN aya ayak basan ilk Türk gögini oldu. Mars vazifesi için göginler eğitim alıyor. Gögin kıyafetleri hususi olarak üretiliyor… Falan.

astronotun-turkcesi-gogin-tdk
Astronotun Türkçesi: Gögin

Astronotun Türkçesi olan bu kelimeyi az evvel doğurduk. Onun yaşaması için hayatımıza adapte etmeli, edebi eserlerimizde kullanmalı, günlük lisana sokmalıyız. Nihai kararı ise Türk fonetiği verecektir. Ya ölecek ya yaşayacak. Geçmişte uydurulan kelimelerin yaşamasının en mühim sebebi ders kitaplarına girmesidir. Eğer gögin kelimesi de bir otorite tarafından kabul edilip ders kitaplarına girer ise payidar kalacaktır.

Bir gün uzaya kendi imkanlarımızla Türk göginleri gönderebilmek arzusuyla.

3 Yorum

  1. Vesaire Vesaire 10.02.2021

    Mevzu gündeme geldi, uzay programının ilan edilmesi ve Cumhurbaşkanının ehemmiyetini dile getirmesi ile astronot kelimesinin Türkçe karşılığı aranmaya başladı.
    Daha evvel bu başlık obelde.com’da iken birkaç yorum yaptım diye hatırlıyorum lakin oradaki başlık gidince mesajımı da bulmam mümkün olmadı. Lakin “mellâh” kelimesini söylediğimi hatırlıyorum. Bunun ile alakalı bir çalışma yaparak kelime teklifinde bulunabiliriz kanaatindeyim 🙂

    • Halil ESEN Halil ESEN Yazar | 10.02.2021

      Evet, gündeme gelmesiyle birlikte ben de yazımı sosyal mecralarda yeniden paylaştım. Hatta Cimer vasıtasıyla bakanlığa dahi yolladım. 🙂 O Belde’nin statüsündeki değişiklikler ve benim şahsi tasarruflarım sebebiyle yazılarımı sadece burada tastamam bulunduruyorum. Bununla birlikte cevabınızın da silinmesi karşısında affınıza sığınırım.
      Bana öyle geliyor ki şu sıralar astronot kelimesinin karşısındaki her kelime sırıtıyor. Lakin artık kimler karar veriyorsa, kararın neticesinde zamanla yerleşecektir. Bence “mellah” ilk intibada olmaz gibi geliyor, fakat çeşitleri ve Türkçedeki vaziyetine göre bir türetme hadisesi gerçekleştirilebilir; Barış Özcan “evre-n-ot” diyor, o da olmaz; çünkü Türkçe olmak iddiasını taşıyan bir kelimede coğrafi olsa da kültür açısından yabancı kalmamalı diye düşünüyorum. Elbette biliyorum, belki “gögin” de kabul edilmeyecek. Lakin ister istemez bir umudum var. Lakin bu umudun boşuna olduğunu biliyorum.
      Yorumunuz için çok teşekkür ederim. Hayırlısı olsun İnşaallah.

    • Vesaire Vesaire 11.02.2021

      Mühim değil artık yapacak bir şey yok 🙂
      Barış Özcan’ın teklifi ne yazık ki çok manasız. Naute’nin “not”u ile Evren kelimesinin son harfi “n” tek bir harfe çevrilerek “evrennaute”-“evrennot” ve nihayet evrenot şekline gelmiş. Ne manası ne dilbilgisi ne de kelimenin kendisi lisanın zevkine uymayan bir terkip.
      Fezâ kelimesi ile ilgili bir şeyler de demiştim daha evvelden. Nasıl ki tercüme-terceme işlemi yapan kişiye tercümân diyor isek, astronot karşılığı olarak “fezâmân” diyebiliriz bence.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.